Ο ΑΓΙΩΡΓΗΣ ΔΟΛΙΑΝΩΝ

Τα Δολιανά Αρκαδίας αναφέρονται πρώτη φορά ως οικισμός σε Απογραφή των Ενετών κατά το έτος 1700. (Απογραφή πληθυσμού Πελοποννήσου από τους Ενετούς, Βασ. Παναγιωτόπουλος 1985). Το χωριό ανήκει στην επαρχία Αγίου Πέτρου Κυνουρίας και έχει 58 οικογένειες και 160 κατοίκους. Αυτός είναι ο κεντρικός πυρήνας του χωριού και προέρχεται, όπως μαρτυρούν ιστορικές πηγές και η τοπική παράδοση, από τα Δολιανά Ηπείρου. (ΧΡΟΝΙΚΑ ΔΟΛΙΑΝΩΝ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ, Τεύχος Α’, 1959).

Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους έγινε δυο φορές απογραφή των Δολιανών, μία το 1828, που αναφέρει τα Δολιανά με 160 οικογένειες και η άλλη το 1840, η οποία πληροφορεί ότι τα Δολιανά αποτελούν Δήμο γ’ τάξεως με 1649 κατοίκους. Η πολύ μεγάλη διαφορά του πληθυσμού μεταξύ 1700 και 1840 οφείλεται στην εγκατάσταση εδώ ξεριζωμένων κατοίκων του Μωριά, εξαιτίας των ταραχών που έλαβαν χώρα κυρίως μετά την αποτυχημένη επανάσταση του 1769 (τα γνωστό Ορλωφικά). Με την πάροδο του χρόνου, κατά τη δεύτερη περίοδο της Τουρκοκρατίας, επιστρέφουν οικογένειες από τους τόπους που είχαν καταφύγει προσωρινά και αναζητούν τόπους μόνιμης εγκατάστασης. Τα Άνω Δολιανά φαίνεται πως δέχτηκαν πληθώρα ανέστιων…

Από πλευράς τοπογεωγραφίας τα Άνω Δολιανά βρίσκονται σε ορεινή περιοχή, με υψόμετρο 1050 μ. και με κλίμα το χειμώνα ψυχρό και το καλοκαίρι δροσερό. Η πλειοψηφία των κατοίκων αρχικά ήταν ποιμένες, με την πάροδο του χρόνου όμως στράφηκαν και στην καλλιέργεια της γης. Το ψυχρό κλίμα του χωριού κατά τη χειμερινή περίοδο ανάγκασε τους προγόνους μας να αναζητήσουν τόπο με ήπιο κλίμα, κατάλληλο για το χειμώνα. Έτσι, εγκαταστάθηκαν στις μεσημβρινές υπώρειες του όρους Ζάβιτσα και στην κοιλάδα του χείμαρρου Τάνου. Στον τόπο βρήκαν αρκετές σπηλιές που, μαζί με πρόχειρες καλύβες, υπήρξαν οι πρώτες κατοικίες των Δολιανιτών. Κατ’ αυτόν τον τρόπο κατέστησαν τα Δολιανά δίεδρο χωριό. Όλοι το χειμώνα κάτω και το καλοκαίρι πάνω. Η απόσταση μεταξύ των Άνω Δολιανών και των Κάτω Δολιανών 7 ώρες πεζοπορία!

Η κάθοδος και η εγκατάσταση στο χειμαδιό έγινε προεπαναστατικά, εφόσον η προαναφερθείσα απογραφή του 1840 κάνει λόγο για τα Κάτω Δολιανά (Καλύβια Δολιανών) και για τους δευτερεύοντες οικισμούς Αρτσίνα (Προσήλια)-Καμινάρι-Ταβερναριά.

Τα Δολιανά δοξάστηκαν από δύο νικηφόρες μάχες του αγώνα. Η πρώτη έγινε στις 18 Μαΐου 1821, όπου ο Νικηταράς κατατρόπωσε τη στρατιά του Κεχαγιάμπεη και η δεύτερη στις 9 Ιουλίου 1825, οπότε ο Υψηλάντης αμύνθηκε γενναία και ανάγκασε τον Αιγύπτιο Ιμπραήμ να προχωρήσει προς την Αράχωβα  χωρίς να ενοχλήσει το στρατόπεδο των Βερβαίνων, το οποίο σχεδίαζε να διαλύσει.

Αλλά κατά τις 11 Μαΐου 1826 ο Ιμπραήμ πυρπόλησε από άκρη σε άκρη τα Άνω Δολιανά. Τότε κάηκε και ο ιερός ναός του προστάτη του χωριού, του Αγίου Γεωργίου. Στην απογραφή του 1828 γίνεται λεπτομερής αναφορά στον άλλο ναό του χωριού, την Κοίμηση της Θεοτόκου, ούτε λέξη όμως για τον Αγιώργη. Φαίνεται πως το ερειπωμένο κτίσμα αγνοήθηκε από τον απογραφέα.       

Το 1833 ανακατασκευάστηκε ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου και μάλλον το ερειπωμένο τοιχίο επενδύθηκε με μάρμαρα Δολιανών. Έτσι εξηγείται και το μεγάλο πάχος του σημερινού τοιχίου.

Το κόσμημα τούτο του χωριού, με τη θαυματουργή εικόνα του Αγιώργη προκάλεσε τη νοσηρή θέληση κατοίκων άλλου χωριού, οι οποίοι, εκμεταλλευόμενοι την απουσία των Δολιανιτών στα Κάτω Δολιανά, έκλεψαν την εικόνα και την έκρυψαν σε υπόγειο στο χωριό τους. Τότε ο Κων/νος Παπαντώνης, πατέρας του Ηλία Παπαντώνη (1868-1942) και παππούς του Γρηγορίου Παπαντώνη (1907-1978) ονειρεύτηκε τον γείτονά του καβαλάρη Άγιο, ο οποίος του είπε που έκρυβαν οι κλέφτες την εικόνα. Έτρεξαν τότε οι Δολιανίτες στο άλλο χωριό, βρήκαν το πατρογονικό κειμήλιο, το πήραν και αποφάσισαν κάθε φθινόπωρο, κατεβαίνοντας στα Κάτω Δολιανά να το παίρνουν μαζί τους να το φιλοξενεί ο Άγιος Νικόλαος και την Άνοιξη, ανεβαίνοντας στο ορεινό, να επιστρέφουν την εικόνα στο φυσικό της σπίτι.

Η μεταφορά πάνω-κάτω και αντίστροφα, γίνεται με αθρόα συμμετοχή Δολιανιτών αλλά και πολλών ευλαβών ξενοχωριτών.

Από τον συσχετισμό της ηλικίας των Παπαντωναίων, που αναφέραμε, συμπεραίνει κανείς πως αυτό το πατροπαράδοτο έθιμο της μεταφοράς της εικόνας πρέπει να άρχισε λίγο μετά το 1850.

 

Αύγουστος 2019

 

Στυλιανός Παπαντώνης

Συνταξιούχος Δάσκαλος

​​​​​

IMG_20190825_0009.jpg
IMG_20190825_0008.jpg
IMG_20190825_0007.jpg
IMG_20190825_0004.jpg
IMG_20190825_0006.jpg
IMG_20190825_0005.jpg
IMG_20190825_0003.jpg
IMG_20190825_0002.jpg
IMG_20190825_0001.jpg
69482433_510583069745837_625934638211347
69391878_1247395532106161_72757255291461
69324857_441460043116481_813195018184425
69312366_379838389604451_268479772331553
69258657_731659040623281_205839674056166
69170517_342436133328154_263933946733212
69085718_2460519417369037_24416648903188
68752046_512120479554210_597582115122446
68545117_691288838012584_850104350071062
946=04-05-19_1160400 copy.jpg
946=04-05-19_1160381 copy.jpg
946=04-05-19_1160377 copy.jpg
946=04-05-19_1160374 copy.jpg
946=04-05-19_1160373 copy.jpg
946=04-05-19_1160370 copy.jpg
946=04-05-19_1160347 copy.jpg
946=04-05-19_1160339.jpg
894=07-11-18_1110540 copy.jpg
844=22-04-18_1060465 copy.jpg
844=22-04-18_1060449 copy.jpg
844=22-04-18_1060448 copy.jpg
844=22-04-18_1060443 copy.jpg
844=22-04-18_1060441 copy.jpg
844=22-04-18_1060431 copy.jpg
844=22-04-18_1060428 copy.jpg
844=22-04-18_1060439 copy.jpg
747=22-04-17_0497 copy.jpg
982=mobile-26-08-19_20190706_101117 copy
982=mobile-26-08-19_20190706_101116 copy
982=mobile-26-08-19_20190706_101114 copy
982=mobile-26-08-19_20190706_101113 copy
982=mobile-26-08-19_20190706_101112 copy
982=mobile-26-08-19_20190706_101111 copy
982=mobile-26-08-19_20190706_101109 copy
982=mobile-26-08-19_20190706_101110 copy
982=mobile-26-08-19_20190706_101107.jpg
982=mobile-26-08-19_20190706_101108.jpg